پژوهش سرای دانش آموزی بجنورد

خسرو جعفری زاده

فصل زمستان فرصت مناسبی است تا به رصد یکی از ستاره‌های متغییر با نام رأس العول بپردازیم. ستاره ای که در صورت فلکی برساووش قرار دارد و یکی از معروفترین ستاره‌های آسمان به شمار می‌رود.

در فرهنگ لغات دهخدا می نوسیند : رأس الغول .از صُوَر فلکی است و تغییرپذیر است از قدر دوم تا چهارم در شب اول جدی ، چون به شمال پشت کنیم صورت باشکوه قشنگی نزدیک سمت الرأس بنام جبار میبینیم ... (از بدایةالنجوم ص 145). کوکبی است از قدر دوم بر صورت برساوش . (جهان دانش ). ستاره ای است از قدر دوم که برساوش (حامل رأس الغول ) آنرابدست چپ خویش گرفته دارد.

ستاره متغییر بتای برساووش یا راس الغول را به شما معرفی نماییم.

راس الغول ستاره اس متغییر است که در بازه قدری 2.1 الی 3.4 متغیر است. تغیر بودن این ستاره را منجم آماتور ایتالیایی به نام جیمینیا مونتاناری در سال 1667 تشخیص داد و دوره تناوب آن را ستاره شناس آماتور انگلیسی جان گودریک در سال 1783 بدست آورد.
این ستاره از نوع دوگانه گرفتی است و شامل منظومه دوتایی است که به طور منظم به دور یکدیگر در حال گردش هستند. جدایی زاویه این دو ستاره در تلسکوپهای آماتوری قابل رویت نیست. ستاره شناسان با تجزیه و تحلیل طیف نوری این متغیر پی به نوع ستاره های آن برده اند، یک از آنها غول - A و دیگری کم فروغتر و از همان نوع اول است که میتواند تا 80 درصد ستاره اول را بپوشاند. گرفت این ستاره در هر 2 روز و 20 ساعت و 49 دقیقه صورت می گیرد و درخشندگی آن به میزان یک سوم کاهش می یابد. به زبان     ساده تر این ستاره در بازه 5 ساعتی تغییر میکند و قدر آن به 3.4 میرسد و بعد از 5 ساعت دوباره به 2.1 باز میگرد. پس این 5 ساعت مهمترین زمان رصد آن است.
بهترین روش برای تخمین قدر یک ستاره متغییر استفاده از ستاره های اطراف آن است. البته سعی کنید در این باب چشمان خود را با قدر ستاره ها آشنا سازید و درصد خطای چشم خود را پایین بیاورید. برای رصد این ستاره میتوانید از ستاره های اطراف آن مانند : بتای دات الکرثی، دلتای ذات الکرثی، آلفای مثلث، کاپای مثلث و ... استفاده کنید که در جدول انتهایی برای شما نوشته شده است.
یکی دیگر از پروژه های زیبا در رصد این ستاره متغییر بدست آوردین و ترسیم نمودار تغییر قدری آن است. سعی کنید بامشاهده مدام به قدر این ستاره و تخمین آن نموداری را مانند شکل روبرو ترسیم کنید و گزارشهای خود را کاملتر نمایید.

حالا نوبت به شما رصدگران می‌رسد. شما می‌توانید با تعیین قدر این ستاره به صورت هر شب یا یک شب در میان و ثبت آن، نموداری تهیه و آن را برای وب سایت آسمان شب ایران ارسال نمایید.

.